Regeren op basis van onderbuikgevoel kan – zeker bij grote projecten – nadelige gevolgen hebben.

Op woensdag 10 november stond de Statenvergadering in het teken van het geld. En van het ‘onderbuikgevoel’, waardoor het financieel mis kan gaan.

De begroting voor 2022 stond op de agenda,  maar eerst werden de conclusies van de Noordelijke Reken Kamer over hoe Provinciale Staten om gaan met grote projecten vooraf en daarna.

Het onderzoek was gedaan aan de hand van wat er met Thialf gebeurd is. Begin dit decennium wilden de schaatsers superijs binnen. Het Friese Thialf was al jarenlang het mekka van hardrijders, maar ineens kondigden zich ook Zoetermeer en Almere aan voor het opzetten van ijstempels. Dat liet men in Friesland niet gebeuren. Thialf afpakken? Dat kan niet!!

Toevallig waren er net de aandelen in de energiemaatschappij Nuon verkocht. En dus lag er zo’n 50 miljoen te glimmen op de plank. Daar kon Thialf geweldig mee verbouwd worden.

Men vergat echter dat je niet alleen moet berekenen wat de verbouwing kost, maar ook dat zoiets tot in lengte van jaren onderhouden moet worden. En dat er zo’n twintig jaar later toch zaken vernieuwd moeten worden. Voor superijs is immers heel veel techniek nodig.

Bewust of onbewust is iedereen (de gemeente Heerenveen, de gemeente Leeuwarden – die een eigen schaatshal kreeg – en Provinciale Staten) daaraan voorbij gegaan. Met als gevolg dat er vanuit de provinciale en gemeentelijk kas (Heerenveen) heel wat extra geld naar Thialf moest vloeien. En moet blijven vloeien.

Volgens de NRK kon zoiets alleen omdat er niet zakelijk genoeg gekeken is naar wat er beslist moest gaan worden. De ‘onderbuik’ regeerde. De NRK noemt dat: “er werd teveel op basis van cultuurhistorische argumenten geredeneerd”. Schaatsen en Fryslân zijn één. Dus…

50PLUS was destijds niet in de Staten vertegenwoordigd. Maar is in latere jaren behoorlijk kritisch geweest over al het geld dat naar Thialf moet. Vorig jaar nog een keer 2 miljoen. Dus waarschijnlijk zou die kritiek er bij aanvang ook geweest zijn. Net als enkele andere partijen. Want er zijn heel veel schaatshallen in Nederland, die zich goed kunnen bedruipen. Thialf is duur omdat er voor een beperkte groep sporters superijs moet liggen. Zelfs in de zomer…. Dat geld komt niet of nauwelijks ten goede aan de breedtesport.

“Dat is niet waar” werd er tijdens deze statendag gesteld. “Jaarlijks rijden er zo’n 133.000 schaatsers op Thialf” En weer zie je de niet-rationele argumenten de boventoon voeren. Want het zou betekenen dat 20% van de Friese bevolking op het ijs van Thialf staat. Kan niet waar zijn. En ook werd gesteld dat er 6,5 miljoen kijkers waren voor de Nederlandse Kampioenschappen… Huh? 2 keer zoveel als bij een corona-persconferentie? Kan ook niet waar zijn.

Voor de toekomst (Thialf was een aparte bespreekpunt voor de begroting) moeten wat 50PLUS betreft de topsporters maar zelf voor financiering zorgen als speciaal voor hen superijs moet worden neergelegd. En als Thialf nationaal zo belangrijk wordt gevonden dan moet de landelijke overheid maar inspringen.

Echt duaal stelsel

Theun Wiersma belichtte nog wat hij ook in de Leeuwarder Courant had geuit: waarschijnlijk zou er bij een echt duaal stelsel kritischer vanuit de Staten gekeken worden.

Hij zei: “In ons politieke denken mag en kun je vanuit de oppositie kritisch staan tegenover de opponenten: de partijen die de coalitie vormen. Immers: alles wat men binnen de coalitie afspreekt zal er wel doorheen komen. Je laat als coalitiepartners elkaar toch niet vallen?

En als men binnen de coalitie ergens enthousiast over raakt (ik noem een Thialf), dan is het voor mede-coalitiepartijen lastig om openlijk kritisch te zijn. En dus worden zaken alvast binnenskamers (tussen de coalitiepartijen en HUN gedeputeerden) voorgekookt.

“Zo is nu eenmaal de politiek. Daar moet je mee leren leven Wiersma” hoor ik velen al zeggen.

Ik kan geen honderd procent zekerheid geven, maar toch denk ik dat in een echt duaal stelsel zoals mijn voorganger Jan Waterlander voorstelde, met partij-onafhankelijke gedeputeerden de kans groter is dat er meer Statenleden kritisch kijken naar wat er voorgesteld wordt. Want dan kan die kritische blik ook komen vanuit wat nu de coalitie wordt genoemd. Dat mogen deze Statenleden ook doen, want niemand zal dan zeggen: “je gaat je eigen gedeputeerde toch niet af vallen?” Er is immers geen ‘eigen’ gedeputeerde.

En ja, voorzitter, ik weet het dat u altijd benadrukt dat de leden van GS zich onafhankelijk opstellen. Maar laten we elkaar niet voor de gek houden. Als een gedeputeerde in beeld komt op TV of zo dan wordt altijd de partij erbij vermeld.

En sommige Statenleden belijden het coalitie-en oppositie-denken zelfs openlijk: “Ik ben er eigenlijk tegen, maar omdat de coalitie er voor is ben ik ook voor”. Ik zal geen namen noemen. Maar het is zo wel gezegd.”

En daarbij riep hij de collega Statenleden op zich toch nog eens achter de oren te krabben en de volgende Statenperiode in 2023 een echt duaal stelsel in te voeren.

Maar ja, dat onderbuikgevoel hè…. Dat wordt toch lastig voor partijen die al jaren aan het pluche kleven en aan de touwtjes trekken…