Landbouw: drijven of sturen?!

De laatste tijd is het woord boer niet uit de krant weg te slaan. Bij bijna alles wat we doen in onze provincie hebben we ook met boeren te maken, tenminste zo lijkt het. En dat is op zich ook geen wonder, want de landbouw legt met 66 procent van alle grond een enorm ruimtebeslag op Nederland. Bovendien kent de sector ook een eigen departement: het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De landbouw moet dus wel een enorm belang hebben, zou je denken.

Maar tegelijk is diezelfde landbouw ook van grote invloed op onze leefomgeving. Bepaalt ze mede de wereld waarin we leven. De intensieve landbouw zoals we die kennen, speelt een (hoofd)rol in bijvoorbeeld de biodiversiteitscrisis, de stikstofcrisis en de klimaatcrisis. En ja, het is waar dat ook mobiliteit, bouw, luchtvaart en de industrie daaraan bijdragen. Maar toch… het is geen rol voor de boeren om trots op te zijn ook al moeten de brullende tractoren ons soms anders doen geloven.

Kortom, er moet wat gebeuren. Volgens de LC van zaterdag 13 maart is de conclusie van landbouwminister Carola Schouten dat de landbouw moet omschakelen naar een kringlooplandbouw: “We moeten meer oog hebben voor bodemvruchtbaarheid. De bodem is ons belangrijkste kapitaal.” Daarmee raakt ze volgens mij de kern van het verhaal!

Als Provincie Fryslân willen we dat het Friese landschap behouden blijft. En op 31 maart zullen we het als provinciale staten hebben over de bescherming van ons landschap waar we zo “grutsk” op zijn. Een landschap dat helaas sterk achteruit gaat. Dat vraagt om aanpassingen van ons beheer en dus om een transitie van de landbouw. Geen makkelijke opgave. Maar de oplossing zit hem wellicht in hoe we naar boeren kijken. Een visie daarop werd ons als statenleden onlangs gegeven tijdens een informerende bijeenkomst over het landschap door melkveehouder P. van der Valk uit Ferwoude, die een studie deed naar het verwaarden van ecologische diensten (verbreding verdienmodel) en daarvoor een toepassing zoekt op zijn eigen bedrijf. Volgens hem moeten we niet naar de boer kijken als persoon die een probleem moet oplossen, maar is er een probleem waar we allemaal een functie in hebben. Bingo: hij had volledig mijn aandacht.

Ons huidig landbouwsysteem is gefocust op voedsel als output, maar die functie kan volgens hem veel breder. Van der Valk pleit ervoor het landelijk gebied te gebruiken voor zowel productiediensten (voedsel, drinkwater, biomassa voor energie, etc.), culturele diensten (groene recreatie, natuurlijk erfgoed, etc.) als regulerende diensten (waterberging, bestuiving, reinigend vermogen van bodem en water, etc.). De kern van het landelijk gebied is volgens hem niet alleen voedselproductie maar ook het recyclend vermogen van onze samenleving. Die functie moeten we meer erkennen binnen de landbouw. Hij heeft dit zelf vertaald richting zijn ondernemerschap door te gaan extensiveren ten behoeve van maatschappelijke opgaves (bijv. zorg voor weidevogels) en een gezonde leefomgeving middels differentiëren en verbeteren van het verdienvermogen. Het toekomstige probleem van de financierbaarheid van grond kan, zo zei hij, ook worden opgelost door een andere functie aan landbouwgrond toe te kennen dan alleen voedselproductie. Wat nodig is, is een integrale aanpak op gebiedsniveau.

Mijn inziens heeft hij de sleutel naar de landbouw-toekomst in handen. We moeten niet volharden in wat we al heel veel jaren doen en steeds maar méér voedsel willen produceren. Dat is uiteindelijk een doodlopende weg. Nee, we moeten veranderen. En ik schrijf met opzet “we”. Bijna niets staat een transitie van maximale productie naar een kleinere, maar ecologisch en sociaal duurzame landbouw in de weg. Niet voor niets pleiten alle linkse partijen en ook de niet-zo-rechtse partijen in hun verkiezingsprogramma voor minder vee, minder landbouwgrond, of allebei. Niet om de landbouw te marginaliseren, maar juist om haar belangrijk en waardevol te maken. Het is aan politiek en bestuurders om nu duidelijke keuzes te maken: blijven we drijven of gaan we sturen?

Theun Wiersma

Statenlid 50PLUS Provincie Fryslân

 

Deze bijdrage is eerder gepubliceerd op de pagina Opinie van het Friesch Dagblad van 25 maart 2021.

De afbeelding is uit de presentatie van P. van der Valk tijdens een expertmeeting voor Provinciale Staten van Fryslan.

Een enkel tekstdeel is ontleend aan een artikel van De Correspondent.