Bestuurlijke vernieuwing? Nou nee......

In de vorige Statenperiode heeft 50PLUS een voorstel binnen Provinciale Staten gedaan om na de verkiezingen van maart 2019 de zaken eens anders aan te pakken. Het provinciebestuur zou wel eens wat anders ingericht mogen gaan worden.

Duaal stelsel

We zijn gewend dat na de verkiezingen de grootste partij het voortouw neemt, een informateur aanstelt die na gaat wat er speelt bij partijen en welke partijen het beste bij elkaar zouden kunnen passen om te gaan ‘regeren’ (coalitie) , waarna vervolgens - onder leiding van een formateur - die partijen gaan afspreken wat ze de komende vier jaar willen gaan regelen en dat vast leggen in een ‘coalitieakkoord’. De overige partijen staan dan in wezen buitenspel en worden ‘oppositie’ genoemd.

50PLUS streefde een echt duaal stelsel na. Na de verkiezingen maken dan alle Statenleden samen afspraken over wat er de komende vier jaar aan bod zal komen. Die onderwerpen worden op bepaalde momenten bediscussieerd en op dat moment beslist de meerderheid hoe het over dat onderwerp zal gaan. Per onderwerp kunnen er dan andere meerderheden zijn. Bij zo’n opzet hoeven de partijen – die normaal gesproken een coalitie vormen voor vier jaar – ook niet steeds te kijken of ze hun vriendjes en vriendinnetjes binnen de coalitie niet ‘ontrieven’ als ze een bepaald standpunt innemen. Of ze nemen het coalitiestandpunt in, terwijl ze eigenlijk anders hadden gewild.

“En Gedeputeerde Staten dan?” zal de opmerkzame lezer zeggen “die maken toch normaal gesproken de dienst uit?” Inderdaad zouden de leden van Gedeputeerde Staten (te vergelijken met ministers) ook een heel andere rol krijgen. Die leden zitten niet langer ‘namens hun partij’ in GS. En daardoor zouden die leden ook niet per sé van de ‘regeringspartijen’ hoeven te komen. Dat zouden als het ware vak-gedeputeerden kunnen zijn. Mensen die goed besluiten kunnen uitvoeren.

De andere partijen vonden het voorstel van 50PLUS te ver gaan destijds. Maar ze besloten wel om aan de nieuwe Statenleden een advies mee te geven: “ga eerst met elkaar de te behandelen onderwerpen voor de voorliggende vier jaar vast stellen voordat er nieuwe gedeputeerden worden aangesteld.”

Op de oude voet

Helaas, het liep anders. De rook van de verkiezingen was nog niet eens opgetrokken of het CDA – partij met de meeste stemmen – ging aan de bak en binnen de kortste keren was de coalitie CDA, PvdA, VVD en FNP gevormd. Forum voor Democratie – de hoogste binnenkomer met 6 zetels - werd terzijde geschoven. De coalitie had weliswaar de meeste zetels (22 van de 43), maar niet eens de meest stemmen in percentage.

50PLUS had nog één succesje. Het ‘coalitieakkoord’ werd voortaan ‘bestuursakkoord’ genoemd, omdat de coalitiepartijen ook input hadden opgehaald bij andere partijen.

Na twee jaar Statenperiode kunnen we opmerken dat er ten opzichte van ‘vroeger’ niet veel veranderd is. GS regeert en als het er op aan komt steunt de coalitie hen.

Zaadje was gelegd, maar viel op de rotsen...

Toch wilde Commissaris van de Koning Brok dat er verder gesproken werd over ‘bestuurlijke vernieuwing’. Onder zijn aanvoering zijn er een negental punten bepaald waaraan gewerkt zou moeten worden om tot die vernieuwing te komen. Het leek hoopgevend maar het resultaat is bedroevend. We lopen de voorstellen even na.

Volgens het plan moet er gekomen worden tot meer inspraakmogelijkheden van de Fryske burgers. Het instellen van een digitaal participatieplatform en het benutten van het opiniepanel van het Friesch Sociaal Planbureau werd door de meerderheid van de Statenleden geaccepteerd. Maar het meer gebruik maken van netwerken binnen de provincie met denkkracht en een burgerberaad vonden de meesten te ver gaan.

Op dit moment stellen Gedeputeerde Staten startnotities op als ze een bepaald onderwerp aan willen gaan pakken. Daarin geven zij de grote lijnen aan van wat zij denken te gaan doen. Er lag een voorstel dat ook anderen dergelijke startnotities aan zouden kunnen gaan leveren  bij Provinciale Staten. Ook dat voorstel werd door de meerderheid verworpen.

Wat het geld betreft: de provincie krijgt jaarlijks geld van het Rijk en ontvangt de opcenten van de motorrijtuigenbelasting. Daarnaast zijn er incidenteel geld, bijvoorbeeld vanuit Europa.

Er werd voorgesteld om geld voor nieuwe wensen op een bepaal beleidsterrein toe te voegen aan het geld wat er al besteed wordt aan dat beleidsterrein. (Bijvoorbeeld : landbouw, toerisme en recreatie, infrastructuur). En – was het plan – om 10% van het budget aan te houden tot het laatst Statenjaar voor onverwachte kansen en initiatieven. Ook deze voorstellen haalden het niet.

Wel werd – ten slotte – het voorstel aangenomen om te zien of er voldoende draagvlak is binnen de huidige Statenleden om de volgende keer (in 2023) toch eerst een Statenbreed akkoord op te gaan stellen. Let op! Het is een verkenning naar draagvlak. Nog geen besluit.

50PLUS heeft nog geprobeerd om de Statenleden zover te krijgen om bij dat ‘onderzoek’ ook te kijken of men een andere opzet van Gedeputeerde Staten zou willen (dus volgens het duale stelsel). Maar zelfs een onderzoek daarnaar werd door de meerderheid afgewezen.

Tegen waren: CDA, Christen Unie, D(emocraten)66, FNP, PvdA, SP, Statenlid Goudzwaard en de VVD.

Samengevat: De meeste Provinciale Staten-leden vinden een beetje input van de burgers wel voldoende, maar niet al te veel. En in het meer verspreiden van de macht, zelfs richting de Staten, ziet men niets. Erg veel vernieuwing zit er dus niet in.

50PLUS stemde met alle voorstellen in. Maar meer democratie brengen in een bestuurslaag als de provincie blijkt toch lastiger dan gedacht. Macht geven de gevestigde partijen niet graag af. Tot een keer de wal het schip keert...